*اهمیت صرف صبحانه در کودکان سنین مدرسه*

 مطالعات نشان داده است که تغذیه صحیح در قدرت یادگیری کودکان موثر است و نخوردن صبحانه می تواند اثرات منفی بر یادگیری کودک داشته باشد. در شرایط ناشتایی کوتاه مدت طبیعی ، مکانیسم هموستاتیک ، گلوکز خون را در سطحی ثابت نگه می دارد که بر عملکرد طبیعی مغز لطمه وارد نشود و اگر مدت زمان ناشتایی طولانی تر باشد ، نگهداری قند خون در سطحی که مغز قادر به عملکرد طبیعی خود باشد ، دشوارتر شده و یادگیری و تمرکز حواس مختل می شود. بررسیهای سالهای اخیر نشان داده است که افزایش نسبی قند خون موجب بهبود عملکرد مغز و یادگیری کودکان مدرسه ای می شود.

نخوردن صبحــانه در صورتی که تداوم یابد و تبـدیل به یک عادت شود ، خود علاوه بر عــوارض گفته شده ، موجب کمــبود دریافت مــواد مغذی روزانه مورد نیاز فــرد می شود که در وعــده های غذایی دیگر جایگزین نخــواهد شد و در نتیجه کمـبود کالری ، ویتامینها و مواد معدنی ایجاد می شود.

نکته مهــم: برای اینکه کودکان سنین مدرسه اشتهای کافــی برای خوردن صبحــانه داشته باشند باید شــام را در ساعات ابتــدای شب بخورند و حتی الامکان شبــها در ساعت معینی بخوابند تا صبحــها بتوانند زودتر بیدار شـده و وقت کافی برای خـوردن صبحانه داشته باشــند. اگر والــدین صبحانه را به عنوان یک وعده مهم تلقی کنند و صبحها دور سفــره صبحــانه بنشینند ، خود مشوق کودکان به صرف صبحانه خواهند بود.

والدین باید سحرخیزی ، ورزش و نرمش صبحگاهی و خوردن صبحانه در محیط گرم خانواده را به کودکان خود بیاموزند. غذاهایی مثل فرنی (آرد برنج یا گندم یا نشاسته +شیر + شکر) ، شیر برنج ، حلیم و عدسی اغلب مورد علاقه کودکان این سنین هستند و از ارزش غذایی بالایی برخوردارند.این غذاها را می توان در وعده صبحانه به کودک داد. غذاهایی از قبیل نان و پنیر و گردو ، نان و تخم مرغ ، نان وکره و مربا ، نان و کره و خرما ، همراه با یک لیوان شیر یک صبحانه مقوی و سالم برای کودکان سنین مدرسه به شمار می رود. فرآورده های تجاری مثل شیرین گندمک نیز همراه با شیر یک غذای مفید برای صبحانه کودکان است.

  میان وعده‌ها:

کودکان سنین مدرسه علاوه بر سه وعده غذای اصلی ، به میان وعده نیز نیاز دارند. در این سنین کودکان باید هر 4 تا 6 ساعت برای نگه داشتن غلظت قند خون در حد طبیعی ، غذا بخورند تا فعالیت سیستم عصبی و عملکرد مغز در حد مطلوب باقی بماند. در عین حال کبد که مسئول ذخیره گلوکز به صورت گلیکوژن و آزادسازی آن به خون در صورت نیاز می باشد ، در کودکان این سنین کبد تنها برای حدود 4 ساعت گلیکوژن ذخیره می کند بنابراین ، دانش آموزان در سنین مدرسه به خوردن غذا در وعده های بیشتری نیاز دارند و باید بین صبح تا ظهر و ظهر تا شب ، میان وعده مصرف کنند.ارزش غذایی میان وعده ها باید در نظر گرفته شود. موادی دارای ارزش می باشند که از یک یا چند گروه اصلی غذایی تهیه شده باشند. استفاده از انجیر خشک ، توت خشک ، بادام ، پسته ، گردو ، برگه زردآلو ، و انواع میوه ها نظیر سیب ، پرتقال ، نارنگی ، هلو ، زردآلو ، انگور ، لیمو شیرین و ... سبزیجاتی نظیر هویج ، کاهو ، خیار و ساندویچ هایی مثل نان و پنیر و سبزی ، انواع کوکو و کتلت ، نان و حلوا شکری ، نان و پنیر و خرما می تواند به عنوان میان وعده مصرف شود.

 رفتارهای تغذیه ای نامطلوب در کودکان سنین مدرسه و شیوۀ اصلاح آن:

 -خودداری از خوردن گوشت: برخی از کودکان سنین مدرسه از خوردن گوشت امتناع می ورزند در حالی که مصرف گوشت به عنوان منبع عمده پروتئین با کیفیت خوب ، آهن و روی حائز اهمیت است.توصیه می شود گوشت چرخ شده در غذایی که مورد علاقه کودک است به او داده شود ؛ مثل ماکارونی ، کتلت ، همبرگر و کباب که در منزل تهیه می شود و یا استفاده از گوشت چرخ شده در املت ، سوپ و آش.

 -خودداری از مصرف شیر و لبنیات: مصرف گروه شیر و لبنیات در این سنین برای رشد و استحکام دندان و استخوانها ضروری است. اگر دانش آموز علاقه ای به خوردن شیر ندارد می توان مقدار کمی پودر کاکائو (در حد یک قاشق مربا خوری در یک لیوان شیر) به آن اضافه کرد.مقدار زیاد کاکائو به علت داشتن اگزالات از جذب کلسیم شیر جلوگیری می کند.اضافه کردن مقداری عسل به شیر نیز ممکن است دانش آموز را به خوردن شیر علاقمند کند. می توان شیر را به صورت غذاهایی مثل فرنی و شیربرنج به کودک داد. معمولاً مصرف یک لیوان شیر در روز برای کودکان این سنین کافی است و با گنجاندن سایر مواد غذایی این گروه مثل ماست ، پنیر و کشک در وعده نهار و شام و یا بستنی در میان وعده نیاز کلسیم تامین می شود. افراط در خوردن شیر نیز به این دلیل که جایگزین سایر غذاهای اصلی می شود، کودک را در معرض خطر کمبودهای تغذیه ای به خصوص کمبود آهن قرار می دهد.

 -خودداری از مصرف سبزیها: معمولاً کودکان در این سنین تمایلی به مصرف سبزیهای تازه همراه با غذا ندارند. بهتر است والدین سبزیجات خام مثل هویج ، گوجه فرنگی ، کاهو ، گل کلم و سبزیجات پخته مثل چغندر پخته (لبو) ، نخود فرنگی ، لوبیا سبز و کدو حلوایی را به عنوان میان وعده مثلاً در هنگام تماشای تلویزیون به کودکان بدهند.

 -افراط در مصرف شکلات و شیرینی: مصرف بی رویه شکلات و شیرینی به این دلیل که موجب بی اشتهایی و سیری کاذب در کودکان می شود و آنها را از مصرف غذاهای اصلی باز می دارد موجب اختلال رشد آنها خواهد شد. به والدین توصیه می شود حداقل در منزل از نگه داشتن شکلات و شیرینی خودداری کنند و به این ترتیب ، دسترسی دائمی آنها به این مواد را کاهش دهند. از دادن شکلات و شیرینی به عنوان جایزه خودداری کنند و با تنظیم یک بـرنامه منظم ، تعداد شکلات و شیرینی که دانش آمــوز در طول روز مصرف می کند را کنترل کنند. برای جلوگیری از خراب شدن دندانها باید به دانش آموز آموزش داد که پس از مصرف مواد قندی و شیرین به خصوص آب نباتها و شکلاتها ، دهان و دندان خود را با آب و حتی الامکان مسواک شستشو دهند.

 -مصرف بی رویه تنقلات کم ارزش غذایی: متأسفانه برخی از تنقلات تجارتی مثل انواع پفک به طور بی رویه توسط دانش آموزان و کودکان مصرف می شود.مصرف پفک به خصوص قبل از وعده های غذایی به دلیل ایجاد سیری کاذب کودکان را از خوردن غذاهای اصلی که باید مواد مغذی مورد نیاز رشد کودک را تأمین کند باز می دارد. از سوی دیگر نمک آن ذائقه کودک را به خوردن غذاهای شور عادت می دهد. مصرف بی رویه نوشابه همراه مواد غذایی نیز علاوه بر سیری کاذب ، جذب مواد مغذی مانند کلسیم را مختل می کند. به والدین توصیه می شود کودکان را به مصرف تنقلات سنتی مانند نخودچی و کشمش ، گردو ، بادام ، پسته ، گندم برشته ، برنجک ، عدس برشته شده ، توت خشک ، انجیر خشک و برگه ها تشویق کنند و سر سفره به جای نوشابه از دوغ استفاده نمایند.

      راهنمای غذایی روزانه برای نوجوانان در سنین بلوغ

ý    4-3 لیوان شیر یا ماست (کم چرب) به منظور تامین کلسیم و تا حدی پروتئین

ý    5 واحد یا بیشتر میوه های پخته شده ، خام ، خشک یا تازه و انواع سبزیجات

ý    3-2 واحد غذاهای پروتئینی مانند مرغ ، ماهی ، گوشت قرمز برای تامین پروتئین مورد نیاز بدن

ý    11-6واحد غلات ، نان ، برنج ، سیب زمینی و دیگر نشاسته ها  جهت تامین انرژی

ý    مصرف متعادل انواع آجیل و خشکبار در حد متعادل به صورت روزانه

ý    مواد غذایی پرچرب و شیرین مانند دسرها، آبنبات و شیرینیهای که مواد مغذی کمی دارند کمتر استفاده شود.

« مشکلات تغذیه ای در دوران بلوغ »

 چـاقی:

در دوران بلوغ از مسائل مهم بهداشتی می باشد که بیشتر در سنین 17-12 سالگی افزایش می یابد. مطالعات اخیر نشان داد که نوجوانان چاق ، عوامل خطری مانند سطح بالای چربی خون ، فشار خون ، کاهش توانایی انجام کار و احتمال بیشتری برای بیماریهای قلبی – عروقی دارند یاد آور می شود که اضافه وزن با افزایش خطر سرطان نیز ارتباط دارد.

مهمترین مداخلات در زمینه کاهش چاقی، افزایش فعالیت ، ورزش و تغییرات رژیمی می باشد.

چاقی در نوجوانان با افسردگی نیز ارتباط دارد و به همین دلیل نوجوانان چاق اعتماد به نفس کمتری دارند ، و از آنجا که این مساله سلامت روان آنها را تهدید می کند لذا آموزش در زمینه کنترل وزن می تواند یک روش مناسب جهت پیشگیری از چاقی باشد.

آکـنه:

یکی از مشکلات شایع دوران بلوغ جوشهای صورت می باشد که علاوه بر مسائل هورمونی با استرس و دوره عادت ماهیانه تشدید می شود. به نوجوانان توصیه می شود که از فشردن جوشها خودداری کرده و نیز از مصرف غذاهایی که باعث تشدید بروز جوش می شوند ، پرهیز نمایند. بهتر است که در رژیم غذایی خود انواع میوه ها و سبزیجات تازه ( هویج ، گوجه فرنگی و ... ) و ماهی را بگنجانند و روزانه بیش از 8-6 لیوان آب میل کنند.

بی اشتهایی عصبی:

نوجوان در سن بلوغ از تصویر ذهنی فرم بدن خود رضایت ندارد و در نتیجه می خواهد به وزن کمتری دست یابد ، پس دریافت انرژی را کاهش می دهد و از طریق ورزش اضافی و استفاده همزمان از داروهای مسهل و دیورتیک دفع خود را افزایش می دهد. یک ویژگی ثابت در این بیماران لذت در رسیدن به وزن کم و اظطراب و دلهره شدید در صورت افزایش وزن است که کاهش وزن ، این اظطراب را فرو می نشاند. گاهی اختلالات ناشی از کمبود مواد مغذی و ویتامینها در این افراد دیده می شود که از جمله ریزش موی سر ، پوست خشن و پوسته پوسته شایع می باشد.  متاسفانه این نوجوانان به علت تصور غلط ذهنی از بدن خود دچار افسردگی هم می شوند لذا در کنار مشاوره تغذیه و افزایش اطلاعات  تغذیه ای به مشاوره روانشناسی نیز نیازمندند.

 پرخوری عصبی:        

نشانه های تشخیصی در مبتلایان دوره های مصرف زیاد و سریع مواد غذایی در کوتاه مدت است که فرد قادربه کنترل آن نیست . بیشتر نوجوانان مبتلا از استفراغ عمدی جهت کنترل وزن استفاده می کنند. این افراد به صورت مخفیانه اقدام به پرخوری کرده و ختم پرخوری با شروع دل درد یا با ورود شخصی دیگر می باشد که پس از آن اقدام به استفراغ عمدی می نماید و درپی آن دچار افسردگی و احساس گناه نیز خواهد شد. تلفیقی از روشهای تغذیه ای ، آموزشی و کنترل شخصی برای کمک به بهبود افراد مبتلا بکار گرفته می شود و پس از آن در جهت تغییر در رفتار و عادات خوردن